ภูมิบ้านภูมิเมือง : ‘พระเมรุมาศรัชกาลที่ ๙’ ศิลปกรรมชิ้นเอกแห่งจักรวาล

Published June 19, 2017 by SoClaimon

ศาสตร์เกษตรดินปุ๋ย : ขอบคุณแหล่งข้อมูล : หนังสือพิมพ์แนวหน้า

http://www.naewna.com/lady/262108

วันอาทิตย์ ที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2560, 06.00 น.

โมเดลจำลองพระเมรุมาศ รัชกาลที่ ๙

ช่วงนี้มีเรื่องที่ติดตามกันอยู่ตลอดถึงการสร้างพระเมรุมาศเพื่อเตรียมการถวายพระเพลิงพระบรมศพฯ ด้วยเป็นงานศิลปกรรมที่สุดยอดของสถาปัตยกรรมไทย อันเป็นมรดกทางศิลปกรรมชั้นเอกของประเทศและที่สุดของโลกด้วย อาทิตย์นี้ขอตามรอยภูมิปัญญาของงานศิลปกรรมชิ้นเอกที่สร้างขึ้นเป็นเรื่องๆ ไป เริ่มต้นจากพระเมรุมาศเป็นอันดับแรก หลักฐานจากรูปแบบมกุฏพันธนเจดีย์ ซึ่งเป็นสถูปโบราณที่สร้างขึ้นตรงสถานที่ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระของพระพุทธเจ้าน่าจะเป็นจุดเริ่มต้นการจัดพระบรมศพแม้จะไม่ปรากฏรูปแบบให้เห็นก็ถือว่าเป็นสิ่งก่อสร้างที่เกิดขึ้นและสืบต่อมาจนมีรูปแบบการจัดพระราชพิธีอันเนื่องจากพระบรมศพของกษัตริย์ผู้เป็นองค์พุทธศาสนูปถัมภกในประเทศต่างๆ มกุฏพันธนเจดีย์แห่งนี้สร้างโดยพระเจ้าอโศกมหาราช ณ บริเวณด้านตะวันออก ของเมืองกุสินาราปัจจุบันคือ ตำบลกาเซีย รัฐอุตตรประเทศในอินเดีย

ด้วยเหตุที่กษัตริย์นั้นถือว่าเป็นสมมุติเทพหรือพระนารายณ์อวตารลงมาจุติยังโลกมนุษย์ ซึ่งเป็นเทพที่สถิตยังสวรรค์ และยอดเขาพระสุเมรุนั้นเป็นที่ตั้งของสวรรค์ชั้นดาวดึงส์อันมีผู้ปกครองสูงสุดคือ พระอินทร์ ผู้เป็นมหาเทพที่เป็นใหญ่เหนือเทวดาทั้งปวง ซึ่งมีการนำพระนามนั้นมาใช้กับกษัตริย์ผู้เป็น “อินทราชา” หรือ “รามาธิบดี” ซึ่งเป็นพระนามที่เชื่อมโยงคติความนับถือไปถึงพระมหาเทพทั้งสามหรือตรีมูรติ คือ พระพรหม พระศิวะ พระนารายณ์ โดยพระพรหมนั้นสถิตสวรรค์ชั้นพรหม เป็นเทวดาชั้นสูงกว่าเทวดาทั่วไปในฉกามาพจร พระศิวะหรือพระอิศวร สถิต ณ เขาไกรลาสตามคติ “เทวราชา”และพระวิษณุหรือพระนารายณ์ สถิต ณ เกษียรสมุทรเพื่อคอยรักษาและคุ้มครองโลกตามคติ “รามราชา”


เขาพระสุเมรุ-ลายรดนํ้าศิลปะอยุธยา

สำหรับพระเมรุมาศและประติมากรรมประดับพระเมรุมาศของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 จึงมีรูปแบบสถาปัตยกรรมที่วิจิตรตระการตาและยิ่งใหญ่ตามแนวคิดเรื่องคติจักรวาลของศาสนาพราหมณ์ฮินดูและพุทธศาสนาเช่นกัน โดยเทียบว่าพระเมรุมาศนั้นเป็นสัญลักษณ์แทนเขาพระสุเมรุอันเป็นศูนย์กลางของจักรวาล โดยรอบพระเมรุมาศนั้นมีอาคารบุษบกน้อยรายล้อมเปรียบได้กับเขาสัตบริภัณฑ์ หรือเขาบริวารทั้ง 7 ของยอดเขาพระสุเมรุ ในคติพราหมณ์ฮินดูและพุทธศาสนานั้นได้กล่าวถึงเขาพระสุเมรุไว้ว่าเป็นดินแดนแห่งสรวงสวรรค์ที่มีเทพ เทวดา และสัตว์ป่าหิมพานต์อาศัยอยู่ พระเมรุมาศองค์นี้เป็นพระเมรุมาศขนาดใหญ่ที่มีพระเมรุมาศและซุ้มอาคารบุษบกน้อยอยู่รอบรวมเป็น 9 ยอด โดยรอบพระเมรุมาศนั้นประกอบด้วยประติมากรรมรูปต่างๆ ที่สื่อความหมายถึงชีวิตในแดนสุขาวดี ดังนั้นพระราชพิธีอันเนื่องพระบรมศพจึงเกิดสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมที่เนรมิตงานศิลปกรรมและการได้อัญเชิญมากระทำพิธีที่พระเมรุมาศนั้น ประดุจได้กับเทพเจ้าที่เสด็จกลับไปยังแดนสวรรค์ การถวายพระเพลิงพระบรมศพที่พระเมรุมาศ จึงเปรียบเสมือนการส่งเสด็จกษัตริย์กลับสู่สวรรค์ยังเขาพระสุเมรุตามคติความเชื่อเรื่องสมมุติเทพที่ว่ากษัตริย์ทรงเป็นเทพเจ้าที่อวตารลงมาเพื่อปกครองมวลมนุษย์นั่นเอง

ด้วยเหตุนี้การจัดวางประติมากรรมเพื่อสร้างให้พระเมรุมาศเป็นสรวงสวรรค์จึงแนวคิดเรื่องคติจักรวาลโดยมีการจัดวางผังของสถาปัตยกรรม ประติมากรรมแต่ละชิ้นนั้นให้มีความหมายเฉพาะตัว และมีการจัดวางเรียงลำดับชั้นของพระเมรุมาศให้สอดคล้องกับเขาพระสุเมรุ เป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้ปรากฏถึงสวรรค์ชั้นภูมิต่างๆ อันเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์หิมพานต์ และหมู่เทพ เทวดาในแต่ละชั้น โดยยึดหลักโบราณราชประเพณีการสร้างพระเมรุมาศของพระมหากษัตริย์ในกรุงรัตนโกสินทร์มาเป็นแบบอย่าง อีกทั้งยึดคติความเชื่อเรื่องพระมหากษัตริยาธิราชเจ้าผู้เป็นสมมุติเทพตามระบอบเทวราชา การสร้างพระเมรุมาศจำลองเป็นเขาพระสุเมรุกลางสนามหลวงนั้นกำหนดสร้างพระเมรุมาศเป็นทรงบุษบก 9 ชั้น สูง 50.49 เมตร ให้เป็นองค์ประธานอยู่ตรงกลาง และรายรอบด้วยซุ้มบุษบกมีเรือนยอด 8 ซุ้มโดยประดับสัตว์หิมพานต์ซึ่งมีพื้นที่โดยรอบเป็นผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสกว้างด้านละ 60 เมตรและใช้เสาโครงแบบครุฑ โดยมีการตอกหมุดกึ่งกลางพระเมรุมาศ เป็นการสร้างสรวงสวรรค์บนดินโดยศิลปกรรมไทยหนึ่งเดียวในโลก


จักรวาลและเขาพระสุเมรุ ในคติไตรภูมิ


ช่างศิลปกรรมไทยผู้สร้างงาน


มกุฏพันธนเจดีย์-พระเจ้าอโศกฯทรงสร้าง


พระเมรุมาศ รัชกาลที่ ๙


สวรรค์ชั้นดาวดึงส์


แบบร่างพระเมรุมาศ รัชกาลที่ ๙

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: